ODTÜ
ENFORMATİK ENSTİTÜSÜ
TARİHÇESİ
2006
Türkiye'de bir ilk olarak kurulan ve
çalışmalarını şu anda Merkez Mühendislik binasının 4. katında sürdüren ODTÜ
Enformatik Enstitüsü, Üniversite Senatosu’nun 2 Nisan 1996 tarihinde Rektör
Süha Sevük başkanlığında yaptığı toplantıda alınan 5 no’lu kararla kuruldu.
Senato, şu üyelerden oluşuyordu: Prof. Dr. Süha Sevük, Prof. Dr. Aybar
Ertepınar, Prof. Dr. Ural Akbulut, Prof. Dr. Türker Gürkan, Doç. Dr. Yaşar
Özden, Prof. Dr. Halil Kırbıyık, Prof. Dr. Tuncay Birand, Prof. Dr. Ahmet Acar,
Prof. Dr. Gönül Tankut, Prof. Dr. Bahattin Akşit, Prof. Dr. Tayfur Öztürk,
Prof. Dr. İlhan Tekeli, Prof. Dr.Turgut Önder, Prof. Dr. Fersun Paykoç, Prof. Dr.
Önder Yüksel ,Prof. Dr. Feride Acar, Prof. Dr. Alp Esin, Öğr. Gör. Banu
Barutlu, Prof. Dr. Ümit Ünlüata.
Bu toplantıda, ODTÜ’de bir “Enformatik
Enstitüsü” kurulması ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’na önerilmesine
karar verildi.
Üniversite Senatosu’nun
2 Nisan 1996 tarih ve 1996/4 sayılı toplantısında alınan 5. karar:
Milli Eğitim Bakanlığı’nın 07.05.1996
tarihli 11340 sayılı yazısı üzerine, Bakanlar Kurulu’nun Başbakan Mesut Yılmaz
başkanlığında yaptığı 09.05.1996 tarihli oturumunda, 2809 Sayılı Kanun’un ek
30’uncu maddesine göre, Orta Doğu Teknik Üniversitesi’ne bağlı “İnformatik
Enstitüsü”nün kurulması kararlaştırıldı.
Bu karar, 20 Mayıs 1996’da 22641 Sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Enformatik
Enstitüsü ile ilgili olarak kurulan komisyonun hazırladığı raporda şunlar
yazıyordu:
“Üniversitemiz
bünyesinde bir Enformatik Enstitüsü kurulması ile ilgili olarak Üniversite
Senatosu’nun 2 Nisan 1996 tarihli 5 numaralı kararı gereği olarak oluşturulan
komisyonumuz, yaptığı inceleme ve değerlendirmelerin sonucunda aşağıdaki
konularda görüşbirliğine varmış ve bunları Üniversite Senatosu’na önermeyi
kararlaştırmıştır.
Komsiyon raporunda şu imzalar vardır: Prof. Dr. Türker
Gürkan, Prof. Dr. Neşe Yalabık, Prof. Dr. Ömer Kırca, Prof. Dr. Fatih Canatan,
Prof. Dr. Akın Ergüder, Prof. Dr. Doğan Alpsan, Y. Doç. Dr. Zeynep Onay, Y.
Doç. Dr. Nur Demirbilek.
Raporun ekinde taslak olarak sunulan üç anabilim dalı ise
şunlardır:
“Information & Communication Technology” (Bilgi ve
İletişim Teknolojisi)
“Information System” (Bilgi Sistemleri)
Cognitive Science (Bilişsel Bilimler)
22641
Sayılı Resmi Gazete:
“Bilişim
Sistemleri” ve “Bilişsel Bilimler” Yüksek Lisans Programları AçılıyorÜniversite
Senatosu’nun 23 Temmuz 1996’da yaptığı toplantıda ise komisyonun bu raporu
görüşülerek “Bilişim Sistemleri” ve
“Bilişsel Bilimler” programları ile eğitime başlanması uygun
görüldü.
27 Temmuz 1996’da, Enformatik
Enstitüsü müdürlüğü görevine Bilgisayar Mühendisliği Bölümü öğretim üyesi Prof.
Dr. Neşe Yalabık atandı. Müdür yardımcılıklarına ise 10.9.1996 tarihi
itibarıyla Fen ve Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr.
Ümit Kızıloğlu ve İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümü öğretim
üyelerinden Y. Doç. Dr. Zeynep Onay atandılar.
Bilişim Sistemleri
Anabilim Dalı Başkanlığı’na Elektrik- Elektronik Mühendisliği Bölümü
öğretim üyesi Prof. Dr. Semih Bilgen, Bilişsel Bilimler Anabilim Dalı ise Wolf König
atandı. Bu iki anabilim dalında yüksek lisans programları,
1997-1998 akademik yılında açıldı.
YÖK başvuru formunda, Bilişim Sistemleri yüksek lisans
programının amaçları olarak şunlar yazıyordu:
Programda, Yazılım Sistemleri, Yönetim
Sistemleri ve İletişim Sistemleri olarak üç alan belirlenmişti.
Bilişsel Bilimler yüksek lisans
programının amaçları da şöyle belirlenmişti:
Bilişsel Bilimler yüksek lisans
programında Bilgisayar Bilimleri, Dilbilim, Psikoloji ve Felsefe olarak dört
alan belirlenmişti.
IS 1001997 yılında, Enformatik Enstitüsü’nün YÖK için yaptığı bir
çalışmada, Türkiye’deki tüm üniversitelerde ve tüm öğrencilere verilmesi
gereken bir bilişim dersi önerilmiş ve bu öneri, YÖK tarafından onaylanarak
uygulamaya konmuştur.
Yükseköğretim Kurulu Yürütme Kurulu’nun 17.6.1997 tarihli 19 no’lu
oturumunda, “üniversite ve ileri teknoloji enstitülerin bünyesinde Enformatik
Bölümü açılması” konusu inceleniyor ve şu noktalar vurgulanıyordu:
Prof.
Dr. Neşe Yalabık
“a) Üniversite
ve ileri teknoloji enstitülerinin tüm öğrencilerine temel bilgi teknolojileri
konularının öğretilmesi için gerekli örgütlenmeler ile düzenlemeler yapmak ve
fiilen dersleri koordine etmek ve/veya gerçekleştirmek üzere üniversite ve ileri
teknoloji enstitüleri rektörlüklerine bağlı birer Enformatik Bölümü kurulması,
2547 sayılı Kanun’un 2880 sayılı Kanun’la değişik 7/d-2 maddesi uyarınca,
b) Kurulan bu
bölümün aşağıda belirtilen dersleri zorunlu ve seçmeli olarak koordine etmeleri
ve/veya gerçekleştirmeleri 2547 sayılı Kanun’un 2880 sayılı Kanun’la değişik
7/d-2 maddesi uyarınca,
c) Söz konusu
bölümlerde görev alacak öğretim elemanlarının oryantasyon eğitimlerine yardımcı
olmak üzere Orta Doğu Teknik Üniversitesi Enformatik Estitüsü’nün
görevlendirilmesi
d) İsteyen
üniversite ve ileri teknoloji enstitülerinin Enformatik Bölümü için öğretim
elemanı yetiştirilmesi amacıyla Orta Doğu Teknik Üniversitesi Enformatik
Estitüsü ile iletişim kurmaları, araştırma görevlilerinin bu alanda lisansüstü
öğretim yapmak üzere Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 2. maddesinin
g fıkrası uyarınca yeniden sınav yapılmasına gerek kalmaksızın adı geçen
enstitüde görevlendirilmeleri uygun görüldü.”
(YÖK Yürütme
Kurulu’nun 97.19.1429 no’lu kararından.)
Bunun ODTÜ’deki uygulaması olarak, her yıl 3500 hazırlık ve
birinci sınıf öğrencisine bilgisayar tabanlı IS 100 Bilgisayar Teknolojilerine
Giriş dersi verilmektedir.
16 Temmuz
1998’de, Prof. Dr. Neşe Yalabık, Prof. Dr. Ümit Kızıloğlu, Y. Doç. Dr. Zeynep Onay,
Prof. Dr. Doğan Alpsan, Prof. Dr. Semih Bilgen ve Doç. Dr. N. Evin
Özdemirel’den oluşan Enformatik Enstitüsü Yönetim Kurulu, “IS 100 Introduction
to Information Technologies and Application” (Bilgi Teknolojileri ve
Uygulamalarına Giriş) dersinin açılmasına karar verdi. Ders önerisinde, dersi
hazırlayan öğretim elemanı Dr. Nazife Baykal, dersi verecek diğer öğretim
elemanları ise Dr. Cem Akyel, Dr.
Üniversite Senatosu’nun 24 Temmuz 1998 tarihli
toplantısında, Enformatik Enstitüsü Yönetim Kurulu’nun, “Bilişim Sistemleri”
Anabilim Dalı ve “Bilişsel Bilimler” Anabilim Dalı Yüksek Lisans
programlarından mezun olanların derecelerine bakılmaksızın diplomalarında
yazılacak unvanlar ile ilgili olarak almış olduğu karar incelendi ve yazılacak
unvanların aşağıdaki gibi olmasına karar verildi:
“Bilişim Sistemleri” Anabilim Dalı Yüksek Lisans derecesi
“Bilişsel Bilimler” Anabilim Dalı Yüksek Lisans derecesi
Üniversite
Senatosu’nun 5 Nisan 1999 tarihli toplantısında, IS 100 dersini “hazırlık
sınıfı ile doğrudan 1. sınıfa başlayan tüm lisans öğrencilerinin alması, ancak
Enformatik Enstitüsü tarafından yeterli görülen öğrencilerin dersten muaf
tutulması” uygun görüldü.
Enformatik Enstitüsü’nde lisansüstü
eğitim programlarının yanı sıra, üniversite dışından öğrenciler için düzenlenen
ve Internet üzerinden yürütülen Eğiten (Bilişim Eğiticilerinin Eğitimi)
sertifika programlarına ülke çapında farklı üniversitelerden 100’den fazla öğretim
elemanı katıldı. Bu kişiler, sertifika almalarının ardından kendi
üniversitelerinde bilişim sistem ve teknolojileri alanında eğitici olarak
çalışmalarını sürdürmektedir.
22 Nisan - 4 Nisan 1999 tarihli Bu Hafta’da,
Enformatik Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Neşe Yalabık ve enstitü müdür
yardımcıları Prof. Dr. Ümit Kızıloğlu ve Y. Doç. Dr. Zeynep Onay ile yapılan
söyleşide Enformatik Enstitüsü’nün bu yöndeki etkinlikleri şöyle anlatılıyordu:
“Bu konudaki çalışmalarımızın çıkış
noktası, uzaktan ve kitlesel eğitimde yeni bir arayış idi. Kısıtlı kaynakların
verimli ve etkin kullanımının Internet ortamında mümkün olabileceği fikri
doğdu. Destek aldığımız DPT ve AFP projeleri ile şunlar gerçekleşti: Internete
dayalı eğitim alanında Enstitümüzün ilk projesi Asenkron Öğrenme Girişimi. Bu
projede Net Learning Initiative (NLI) adlı bir yazılım geliştirildi. NLI
öğretim üyelerinin ders notlarını Internet ortamına taşımalarını
kolaylaştırmanın yanı sıra, öğrencilerin Üniversitemizin değişik fakültelerinde
sunulan Internet destekli derslere ulaşmalarını sağlamakta. Ayrıca Internet
üzerinden öğrenciler ve öğrenci-öğretim üyesi arası tartışma ortamı içeren bu
araç, ödevlerin de bu yoldan gönderilmesine olanak sağlamakta. NLI bu anlamda
kampus çapında bir çatı oluşturmakta ve değişik fakültelerden öğretim üyeleri
ve öğrenciler tarafından kullanılmakta. Enstitümüz bünyesinde 1998 yılında
başlatılan Bilgisayar Ağına Dayalı Eğitim (BADE) projesi ise bu alandaki
çalışmalarımızın kurumsal düzeyde yapılanmasıdır. Ayrıca, ders hazırlama
çalışmalarına paralel olarak, derslerin yürütülmesinde kullanılan METU-Online
sistemi geliştirildi. Derslerin ve METU-Online sisteminin geliştirilmesinde,
öğretim üyeleri, araştırma görevlileri, bilgisayar mühendisleri ve
grafikerlerden oluşan 50 kişilik bir ekip çalışıyor. İlk uygulama 1998-99 Güz
döneminde yapıldı ve Üniversitemizin değişik bölümlerinden 9 lisans ve yüksek
lisans dersi 1000'e yakın öğrenciye verildi. Tüm dersler Özel Öğrencilere
tamamıyla Internet üzerinden sunuluyor. Özel Öğrenciler başvuru ve kayıt
işlemlerini Internet üzerinden yaptırıyorlar.”
Enformatik Enstitüsü, kurulduğu yıldan beri yaptığı
çalışmalarla, üniversitelerdeki bilgi teknolojisi eğitimi ve Web tabanlı
uzaktan eğitimde Türkiye’de öncü bir konum edinmiştir. Web tabanlı eğitim
konusunda, ODTÜ’yü Türkiye’de ilk ve tek uygulamaları gerçekleştiren kurum
konumuna getirmiş, sertifika ve yüksek lisans programları açmış, çeşitli
yazılım araçları ve dersler geliştirmiştir. Bu konuda, ODTÜ’ye bir hizmet
birimi olarak katkı vermektedir. Eğitim çalışmalarının yanı sıra, kamu ve özel
kesimden çeşitli kuruluşlarla işbirliği içinde araştırma projeleri de yoğun
biçimde sürmektedir.
Üniversite
Senatosu’nun 11 Mayıs 1999 tarih ve 1999/4 sayılı toplantısında, Bilişim
Sistemleri Anabilim Dalı’na bağlı olarak Modelleme ve Simülasyon yüksek lisans
programının başlatılmasına, bu programın ikinci program bünyesinde ve tezsiz
olarak yürütülmesine karar verildi.
Program önerisinde, programın
amaçları olarak şunlar yazıyordu:
Programda,
Karar Modelleri ve Sanal Ortamlar olarak iki alan belirlenmişti.
Üniversite Senatosu’nun 9 Kasım 1999
tarihli toplantısında, “Modelleme ve Simülasyon Anabilim Dalı açılmasına;
enstitünün Bilişim Sistemleri anabilim dalına bağlı olarak açılmış bulunan
Modelleme ve Simülasyon programının bu anabilim dalı altında faaliyet
göstermesine karar verildi. Yükseköğretim Kurulu’na sunulan öneride, Bilişim
Sistemleri Anabilim Dalı ve MODSİM yüksek lisans programının katalog bilgileri
veriliyor ve bu programın ayrı bir anabilim dalı altında yapılanmasının
gerekçesiyle ilgili olarak şunlar yazıyordu:
“Bilişim Sistemleri anabilim dalı, MODSİM
programını içerik bakımından kapsamamaktadır. Her iki program da ayrı akademik
ekipler tarafından, farklı amaçlar için geliştirilmiştir ve yürütülecektir.
MODSİM yüksek lisans programı,
disiplinlerarası bir programdır. Ancak, MODSİM programının kendine özgü ve BS
programından farklı bir akademik araştırma alanı vardır. Bu program, Bilgisayar
ve Endüstri Mühendisliği öğretim üyelerinden oluşan bir çalışma grubunun iki
yıllık birlikteliğinden doğmuştur. Aynı grup, MODSİM laboratuvarını kurmuştur.
Bu laboratuvarda savunma sanayinin desteklediği AR-GE çalışmaları yürütülmektedir.
MODSİM programı, savunma sanayinde
çalışan ve özellikle mühendislik altyapısına sahip öğrenciler için
tasarlanmıştır. Programa askeri personel de kabul edilmektedir. BS programı ise
savunma sanayi veya mühendislikle kısıtlı olmayan, çok daha geniş bir alandan
öğrenci almayı amaçlamaktadır.”
Üniversite Senatosu’nun 11 Ocak 2000 tarihli 2000/1 sayılı
toplantısında, Enformatik Enstitüsü Yönetim Kurulu’nun, Bilişim Sistemleri
Anabilim Dalı’nda Bilişim Sistemleri Doktora Programı açılmasına ilişkin
önerisi görüşülerek kabul edildi.
YÖK başvuru formunda, doktora programının açılma gerekçesi
olarak şunlar yazıyordu:
“Bilişim sistemlerinin tasarlanması, geliştirilmesi, bakım
ve yönetimi, alan ve çözüm bilgilerini bir araya getirmeyi gerektirir. Bilişim
sistemleri alanında disiplinlararası ileri düzeyde araştırmaların
yapılabilmesine olanak tanımak ve bu konuda bilim adamları yetiştirebilmek için
doktora programı açılması gerekmektedir.”
Formda, yürütülmekte olan yüksek lisans programının
amaçlarının ne ölçüde gerçekleştiğine ilişkin kısımda, yüksek lisans
öğrencilerinin görev aldığı EĞİTEN ve BADE gibi araştırma projelerinden söz edilmiştir.
Başvuru formunda, Bilişim Sistemleri doktora programının,
yürütülmekte olan diğer doktora programlarından en belirgin farkı olarak
“disiplinlerarası” yapısı vurgulanıyor ve şöyle devam ediliyordu:
“Doktora çalışması, özgün bilimsel katkı gerektirir. Bilişim
sistemleri alanında yapılacak çalışmanın, bu alanın kendine özgü ve son 20 yıl
içinde iyice zenginleşmiş teorik içeriğine katkı getirmesi mümkün olabileceği
gibi, bilişim sistemlerinin uygulama alanlarına ilişkin de yine özgün bilimsel
katkı hedeflenebilir...
... Bilişim Sistemleri alanında yapılacak özgün teorik
çalışmaların, halen ODTÜ’de en yakın alanlarda yapılan çalışmalardan içerik
olarak farklı olacağı açıktır. Örneğin, bilgisayar mühendisliği alanındaki
çalışmalar, belki bilişim sistemlerinin kullanıcı yanını daha az dikkate
alırken, yine örneğin İşletme ya da Endüstri Mühendisliği bölümleri bünyesinde
gerçekleştirilen çalışmalar, donanım ve yazılım altyapısını doğrudan araştırma
konusu yapmayacaklardır.
... Ders ve araştırma çalışmalarının gerçekleştirilme
biçimleri de içerikteki disiplinlerarası niteliğe paralellik gösterecektir.
Öğrencilerin, yalnızca yukarıda değinilen alanlarda değil, üniversitenin birçok
farklı bölümünün ilgi alanlarına giren dersleri almaları gerekebilecek, ayrıca
yürütülecek araştırma programları ve projelerinin de psikolojiden sosyolojiye,
eğitimden şehir ve bölge plancılığına, mühendislikten güzel sanatlara, birçok
disiplinle ortaklaşa ele alacağı sorunların üzerine eğilmeleri zorunlu
olacaktır.”
Üniversite Senatosu’nun 26 Mayıs 2000 tarihli toplantısında,
Enformatik Enstitüsü Yönetim Kurulu’nun, Bilişsel Bilimler Anabilim Dalı’nda
doktora programı açılmasına ilişkin önerisi görüşülerek kabul edildi.
YÖK başvuru formunda, programın açılma gerekçesi olarak
şunlar yazıyordu:
“Bilişsel bilimler, temelleri 1950’lere dayanan çok yeni bir
bilim dalıdır. Bu yeni bilim dalı, disiplinlerarası nitelikte, hızla gelişmekte
olan ve çok fazla araştırma konusu sunan bir alandır. ABD ve Batı Avrupa
ülkelerinde üniversiteler, artık yeni bir araştırmacı kuşağı
yetiştirmektedirler. Türkiye’de de bu dalda ileri düzeyde araştırmaların
yapılabilmesine olanak tanımak ve bu konuda bilim adamları yetiştirmek
gerekmektedir.”
Formda, yürütülmekte olan yüksek lisans programının
amaçlarının ne ölçüde gerçekleştiğine ilişkin kısımda, yüksek lisans
öğrencilerinin görev aldığı Türkçe Derlem ve Türkçe
Metinlerin Modellenmesi projelerinden söz edilmiş, bilişsel bilimlerin,
akademik program ve araştırma dalı olarak dünyada henüz gelişmekte olan bir
bilim dalı olduğu, Türkiye’de bu alanda doktora programı açılmasının zorunlu
olduğu vurgulanmıştır.
Başvuru formunda, Bilişsel Bilimler doktora programının,
yürütülmekte olan diğer doktora programlarından en belirgin farkı olarak da
yine “disiplinlerarası” yapısı vurgulanıyor ve şöyle devam ediliyordu:
“Bilişsel Bilimler alanında yapılacak doktora çalışmaları,
bu alana, çalışmanın niteliğine bağlı olarak uluslararası çapta katkı
getirebilir. (...) Bilgisayar Bilimleri, Felsefe, Psikoloji ve Dilbilim
alanlarında yeterli bilgiye sahip olarak bunları aynı potoda eritip araştırma
yapabilen kişi sayısı kısıtlıdır. Özellikle böyle bir eğitimi doktora düzeyinde
sunacak başka bir kurum, Türkiye’de şu anda mevcut değildir.”
Üniversite Senatosu’nun 25 Temmuz
2000 tarihli toplantısında, Enformatik Enstitüsü Kurulu’nun, bünyesindeki
Bilişim Sistemleri Anabilim Dalı’na bağlı olarak Internet Üzerinden Bilişim
(Informatics On-Line - ION) Yüksek Lisans programının başlatılmasına, bu
programın ikinci program bünyesinde ve tezsiz olarak yürütülmesine ilişkin
önerisi görüşülerek kabul edildi.
ION, Internet üzerinden eğitim veren
ilk yüksek lisans programıydı.
30 Haziran 2000 tarihli yazıda şunlar yazıyordu:
“.... Enformatik Enstitüsü, 1999-2000 akademik yılında Modelleme ve Benzetim yüksek lisans anabilim
dalını da faaliyete geçirmiş bulunmaktadır. Bu anabilim dallarında yürütülen
programlar, büyük ölçüde ‘yüz yüze’ nitelikli dersleri içermektedir.
... Enformatik Enstitü’ne, bir yandan ülkemizde etkinlik
gösteren endüstri kesiminden, diğer yandan çeşitli üniversitelerden, enformatik
alanında daha yüksek sayıda öğrenci kabul etmemiz yönünde istem gelmektedir.
Üniversite yönetiminin de bu yöndeki önerilerini dikkate alan enstitü yönetim
kurulu, bilişim sistemleri Anabilim Dalı altında, öncelikle meslek sahibi öğrencilere bilişim
uzmanlığı derecesi vermeyi hedefleyecek bir Bilişim Yüksek Lisans (Informatics
Master of Science) programını ikinci programlar kapsamında ve internet
üzerinden (online) açmak yönünde hazırlıklara başlanmasına karar vermiştir.
Bu programın amacı, halen belirli bir meslekte etkin biçimde
çalışmakta olan öğrencilere, asli sorumluluklarını yerine getirmelerini
aksatmadan, günümüzün hızla gelişen bilişim teknoloji ve sistemleri alanında
uzmanlaşmalarını sağlamaktır.”
6 Ağustos 2000
tarihinde, ODTÜ Rektörlüğü’ne Prof. Dr. Ural Akbulut atandı.
Üniversite Senatosu’nun 24 Nisan
2001 tarihli toplantısında, Enformatik Enstitüsü Uzaktan Öğrenme, Uygulama ve
Araştırma Merkezi yönergesi kabul edildi.
Yeni Senato şu üyelerden oluşuyordu: Prof. Dr. Ural Akbulut,
Prof. Dr. Doğan Alpsan, Prof. Dr. Mehmet Tomak, Prof. Dr. Yıldırım Üçtuğ, Prof.
Dr. Oktar Türel, Prof. Dr. Yıldırım Yavuz, Prof. Dr. Çiğdem Erçelebi, Prof. Dr.
Zafer Ünver, Prof. Dr. Ali Türel.
Uzaktan Öğrenme, Uygulama ve Araştırma Merkezi
Yönergesi’nde, merkezin amacıyla ilgili olarak şunlar yazıyordu:
“Uzaktan Öğrenme, Uygulama ve Araştırma Merkezi’nin amacı,
uzaktan öğrenme konusunda güncel yöntemlerin araştırılarak yeni öğrenme
modellerinin üniversite içi ve dışında yaygınlaştırılmasında öncülük yapmak ve
bu amaçla gerekli disiplinlerarası araştırma, geliştirme, eğitim ve
koordinasyon çalışmalarını yürütmektir. Merkezi diğer bir amacı ise, üniversite
ve enstitü bazında geliştirilen ve uygulanan uzaktan eğitim çalışmaları
sonucunda elde edilen bilgi birikimi ve deneyimi sistematik ve bilimsel
yöntemler ışığında sentezleyerek, bu alanda etkinlik göstermek isteyen diğer
kurum ve kuruluşlara bu bilgi ve beceri birikiminin yine sistematik ve
profesyonel bir şekilde aktarılmasını sağlamaktır.”
Üniversite Senatosu’nun, 11 Aralık 2001 tarihli
toplantısında, Enformatik Enstitüsü Kurulu’nun, Bilişim Sistemleri Anabilim
Dalı bünyesinde Yazılım Yönetimi Yüksek Lisans Programı açılmasına ilişkin
önerisi kabul edildi ve bu programın ikinci program bünyesinde ve tezsiz olarak
yürütülmesi uygun görüldü.
Yükseköğretim Kurulu’na sunulan öneride, programın amaçları
ve kapsamıyla ilgili şunlar yazıyordu:
“Yazılım ürünlerinin
birçok yeni savunma ve sivil teknolojilerin ve işletme yeniliklerinin
arkasındaki temel etken olması, yazılım üretim, yönetim ve yenileme bilgisine
ülkelerin ve kuruluşların büyük önem vermesine yol açmıştır. Geliştirilmesi
talep edilan yazılım sistemlerinin büyüklüğü her geçen gün artmakta, yazılım
içeren sistemler farklı alanlarda yaygınlaşmaktadır. Stratejik önemi olan,
özgün ya da büyük ölçekli yazılım içeren sistemleri, belirlenen maliyet ve
zamanda bitirilebilen, istenen fonksiyonları yerine getiren, güvenilir ürünler
olabilmesi için yazılım yönetimi alan bilgisinin üretici ve alıcı kuruluşlarda
oluşması ve kullanılması gerekmektedir.
Enformatik Enstitüsü
Yazılım Yönetimi Yüksek Lisans Programı, ülkemizde bu alan bilgisini
oluşturmayla yönelik ilk program olacaktır. Bu programın başlıca amaçları, Türk
yazılım pratiğinin geliştirilmesi için önderlik yapmak, yazılım sistemlerinin
yönetimini destekleyecek prensip, süreç, yöntem ve teknikleri araştırmak,
yazılım alan bilgisini ülke çapında yaygınlaştırmak ve bu konuda uzmanlar,
bilim adamları yetiştirmektir.”
Üniversite Senatosu’nun, 16 Temmuz 2002 tarihli
toplantısında, “Enformatik Enstitüsü bünyesinde lisansüstü düzeyde
eğitim-öğretim ve araştırma yapmak üzere Sağlık Bilişimi (Health Informatics)
Enstitü Anabilim Dalı açılması için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’na öneride
bulunulmasına ve bu anabilim dalı altında Hacettepe Üniversitesi Sağlık
Bilimleri Enstitüsü ile birlikte yürütülecek olan Tıp Bilişimi yüksek lisans ve
doktora programlarının ilişikte yer aldığı şekilde başlatılmasına” karar
verildi.
Bu program çerçevesinde, 12 Haziran 2003 tarihinde ODTÜ ile Hacettepe Üniversitesi arasında bir protokol imzalandı.
Yükseköğretim Kurulu’na sunulan öneride programın
gerekçesiyle ilgili şunlar yazıyordu:
“Bilginin ve
teknolojinin en yoğun kullanıldığı alanların başında sağlık bilimleri ve tıp
gelmektedir. Kullanılan ölçüm ve görüntüleme yöntemleri, test, analiz ve izleme
cihazları hızla gelişmekte ve çoğalmakta, bunun sonucunda tıp bilgisi gün geçtikçe
zenginleşmekte ve hastalar için toplanan tıbbi veri ve bilgi miktarı da büyük
bir hızla artmaktadır. Tıpta yürütülen bilimsel çalışmaların fazlalığı ve bu
literatürün pratiğe uygulanmasındaki güçlükler ve gecikmelerin aşılmasında
yararlı bir yöntem olarak bilişim teknolojilerinin önemi kaçınılmazdır.
Tıp bilişimi, bu bilgi
ve verilerin oluşturulması, biçimlendirilmesi, paylaşılması ve sonuçta
hastaların bakımlarının ve tedavilerinin belirlenmesi, seçilmesi ve
geliştirilmesini hedef alır.
Bilimsel alanların tümünde üretilen
bilgilerin, araştırmalarda ulaşılan sonuçların, insan sağlığı boyutuyla olduğu
kadar, diğer alanlara dönük değerlendirme ve sentezi de tıp bilişiminin her
zaman gündeminde olmuştur. Bu gündem zenginleşerek disiplinler arası
bütünleştirici yaklaşımlara daha çok gereksinim gösterecektir. Bu gereksinim
göz önünde bulundurulduğunda, tıp bilişimi alanında Türkiye'nin aşması gereken
en önemli adımlardan biri bu alanda insan gücü yetiştirmektir. Sağlık
hizmetleri konusunda, bilişim teknolojilerinin sunduğu olanakların en yüksek düzeyde
kullanıldığı “paylaşılabilir” ve “sonuçlarından yararlanılabilir” süreçler
ortaya konmasi ve bu süreçleri kurumlar arası paylaşma ve geliştirme boyutuna
taşınmasi gereklidir. Kısaca, tıp bilişimine ilişkin konularda ülke
önceliklerine yönelik çalışmalarda eğitim ve araştırmanın kurumlaştığı bir yapı
ortaya çıkarmak çok önemli olacaktır.
(...)
Tıp
Bilişimi Yüksek Lisans programının amacı, sağlık hizmetlerine yönelik sektörler
ve alt-sektörlerde çalışanların ve araştırıcıların, bilişim sistemleri ve metodolojileri
açısından mesleklerini yerine getirmedeki etkinliklerini artıracak bilgi ve
becerilerle donanmasını sağlamaktır.”
Sağlık Bilişimi Anabilim Dalı’nda, Türkiye’de ilk kez iki
üniversitenin işbirliğiyle yürütülen Tıp Bilişimi Yüksek Lisans ve Doktora
programları başlatıldı. Sağlık Bilişimi Anabilim Dalı ise Türkiye’de bu
alandaki ilk doktora programıdır.
Prof. Dr. Neşe Yalabık, 21 Ekim 2004 tarihinde Enformatik
Enstitüsü Müdürlüğü görevinden ayrılmasını takiben bu göreve, Doç. Dr. Nazife
Baykal 22 Ekim 2004’te vekâleten, 15 Mart 2005 tarihinde ise asaleten atandı.
2004 Aralık ayında, e-eğitim kapsamında, Rektör Danışmanı
Bilgehan Ögel koordinatörlüğünde haftalık toplantılar başlatıldı ve ODTÜ’de e-eğitimin
yapılandırılması, hedefleri (ODTÜ içi ve dışı), altyapısı, destek birimi
planlama çalışmalarına katkıda bulunuldu.
2005 yılı içinde, eğitim ve araştırma alanında sinerji
yaratılmasına yönelik olarak, ODTÜ’deki
diğer fakülte ve bölümlerle, yurtiçinde ve yurtdışındaki (Middlesex, MIT ve
Harvard üniversiteleri) diğer üniversitelerle ortak çalışma alanları ve
işbirliği fırsatları yaratmak için bir
dizi girişimde bulundu.
ODTÜ ile Middlesex Üniversitesi’nin
(İngiltere) “National Centre for Work Based Learning Partnership” (NCWBL) projesi
ile başlatılan lisansüstü eğitim işbirliği çerçevesinde Rektör Yardımcısı Prof.
Dr. Canan Çilingir ve Doç. Dr. Nazife Baykal tarafından 22-25 Şubat 2005
tarihleri arasında İngiltere’de bir dizi görüşme gerçekleştirilerek İş Yaşamı
Temelli Öğrenme (Work Based Learning) üzerine çalışmalar yapıldı ve yeni bir
program önerisi oluşturuldu. 13-14 Temmuz 2005 tarihlerinde düzenlenen “A
Workshop on Work-Based Learning” adlı çalıştayda da bu işbirliğinin ayrıntıları
görüşüldü.
![]()
Yine,
eğitim ve araştırma alanında sinerji yaratılması amacıyla, GATA ile YUUP
projeleri ve ODTÜ’deki programlar kapsamında etkinlikler gerçekleştirilmesi
planlandı, ODTÜ içindeki tüm dekan ve enstitü müdürleri ile bir dizi toplantı
yapılarak koordinasyon çalışması yürütüldü, Uygulamalı Matematik Enstitüsü ve
çeşitli anabilim dalları ile ortak proje geliştirme olanakları tartışıldı, ODTÜ
Mimarlık Bölümü’nde açılabilecek “Architectural Informatics” programına katkı
yapılması konuları görüşüldü.
Enformatik Enstitüsü, e-eğitim kapsamında, uygulama
geliştirme, kullanımı yaygınlaştırma ve planlama gibi bir dizi etkinlikte
bulundu. Bu kapsamda, ODTÜ içinde, NetClass yazılımının kullanımını artırmak
için tanıtım ve eğitim etkinlikleri gerçekleştirildi. NetClass tanıtım broşür
ve CD’si ODTÜ içinde 1100 öğretim üyesine dağıtıldı, tüm birimler ziyaret
edilerek NetClass kullanımıyla ilgili eğitim verildi, isteyen birimlere ise
yerinde destek sağlandı.
Enformatik Enstitüsü’nün e-eğitim
etkinliklerinin yürütüldüğü Uzaktan Eğitim Merkezi’ne Prof. Dr. M. Yaşar Özden atanarak
etkin duruma getirildi. Akıllı sınıfın etkin kullanımı konusunda girişimlerde
bulunuldu. NetClass ve Sametime yazılımı bütünleştirilerek Akıllı Sınıf’tan
Internet üzerinden dağıtık mekânlara ders verme işlevi yerine getirildi. 2004
güz döneminde Akıllı Sınıf kullanılarak IS782 Data Mining and Knowledge
Discovery dersi verildi ve Bulanık Mantık dersi verilmesi önerisinde bulunuldu.
Enformatik Enstitüsü bünyesinde geliştirilmiş olan ve
uygulamaya konduğu günden bu yana yoğun olarak kullanılan NET-Class Öğrenim
Yönetim Sistemi, ODTÜ genelinde METU-Online adı altında yaygın hizmet
vermektedir. NET-Class, METU-Online dışında, Internet üzerinden yüksek lisans
eğitimi veren ION programında da kullanılmaktadır.
NET-Class, kullanıma girdiği günden bu yana kullanıcılardan
gelen istek, öneri ve eleştiriler doğrultusunda sürekli iyileştirilmektedir.
NET-Class’ın son yıllarda ortaya çıkan uluslararası içerik paketleme
standartlarına uygun hale getirilmesi için, çekirdek yazılımın ve veritabanı
yapısının, şimdiye kadar edinilen deneyimlerin ışığında yeniden tasarlanıp
güncel teknolojiler kullanılarak geliştirilmesi yönünde çalışmalar yapılmıştır.
10-12 Kasım 2005 tarihinde, Enformatik
Enstitüsü, Prof. Dr. Neşe Yalabık başkanlığında “International Symposium on
Health Informatics and Bioinformatics, Turkey’05’ (HIBIT’05) konferansı gerçekleştirildi.
2005
yılı içinde, ortak projeler geliştirmek amacıyla, Milli Eğitim Bakanlığı, Türk
Silahlı Kuvvetleri, Sağlık Bakanlığı, GATA ve Teknokent şirketleri olası proje
konularıyla ilgili görüşmeler gerçekleştirildi.
Enformatik
Enstitüsü’nde, eğitimin kapsamını genişletmek ve toplumda oluşan yeni
gereksinimlere yanıt verebilmek için iki yeni programla ilgili çalışmalar gerçekleştirilmektedir.
Üniversite Senatosu’nun 18 Nisan 2006 tarihli toplantısında,
Enformatik Enstitüsü bünyesinde İş Yaşamı Temelli Öğrenme Anabilim Dalı’nın açılmasına
ilişkin Yükseköğretim Kurulu’na öneride bulunulmasına ve bu anabilim dalında
ikinci öğretim tezsiz yüksek lisans programının başlatılmasına karar verildi.
Yükseköğretim Kurulu başvuru formunda programın amaçları şöyle
belirtiliyordu:
“Bilgiye dayalı ekonomiden bilginin yönlendirdiği bir
ekonomiye doğru geçişte, iş süreçlerinin ve çalışma yaşamının bu kavram
ışığında gözden geçirilip yeniden örgütlenmesi, insan kaynaklarına yeni bir
bakış ve yaşam boyu öğrenme yaklaşımının önemi, bu süreçlerde yer olan kurumlar
tarafından tartışılması gereken olgular haline gelmiştir. Bir yandan ekonominin
ve çalışma yaşamının gereklilikleri, bir yandan eğitimde yeni ufuklar açacak
yaklaşımlar, ekonomi ile eğitim arasında yeni bir ilişki biçimi doğurmuştur.
Bilginin ekonominin dinamiklerine yaptığı katkı ve
küresel ekonomi ile eğitim arasındaki bu yeni ilişki biçimi, eğitimin ekonomik
yaşamın gerekliliklerini giderek artan bir şekilde izlemesi sonucunu doğurmuş,
üniversitenin geleneksel rolüne ve işlevine yeni anlamlar yükleyerek yeni
öğretim modellerini gündeme getirmiştir. Bilgi üreticisi olarak üniversitenin
rolü, eleştirel eyleme yol açan eleştirel düşünme biçimine dayandırılmakta ve
üniversitenin konumu, “süperkarmaşıklık” çağının gereksinimlerini karşılayacak
biçimde yeniden düzenlenmektedir.
Bilginin yönlendirdiği bir ekonomide ve yeni öğretim
yöntemlerinin uygulanmasında, bilginin etkin bir biçimde yayılmasının ve yeni
unsurlar tarafından özümsenmesinin önemi büyüktür. Bu noktada, “üniversitede
öğrenilen bilgiye eşdeğer bir bilginin üniversite dışında üretilebileceği”yle
ilgili tartışmalar gündeme gelmiştir. Bu bilgi, kurumların iş süreçlerinde
saklıdır. Bu şekilde öğrenilen bilgi, bilgi toplumuyla ilgili tartışmalara
göre, “değerli” sayılan bilginin önemli bir kısmını temsil etmektedir.
İş yaşamıyla ilgili bilinen
bağlamlar içinde araştırma ve geliştirme etkinlikleri yürütülerek, ne üzerinde
(çalışma alanı ya da konusu) ve nasıl (yöntemler) çalışıldığı, ekonomi ve
uygulama dünyasının gereksinimlerine göre tanımlandığında, çok boyutlu ve
disiplinlerötesi (transdisipliner) yaklaşımların önemi ortaya çıkacaktır.
İş yaşamı temelli öğrenme, bir
araştırma alanı oluşturmuştur. Bu tür programlara katılan öğrenciler, öğrenme
ve araştırma yöntemleri açısından geleneksel lisansüstü öğrencileriyle benzer
durumdadır, ancak daha çok, uygulama (iş ya da çalışma yaşamı) içindeki
liderler/geliştiriciler durumundadırlar ve öğrenimleri sonucunda, çalıştıkları
kurumda değişimin aracıları olmaları beklenmektedir.
Bu model, herhangi bir alana
uygulanabilen bir modeldir ve son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalarda,
disiplinlerötesi çalışmaların bir biçimi olarak ortaya çıkmıştır.
Yükseköğretimde ise bu yöntem, üst düzey uygulama bilgisini ve öğrenmeyi,
çalışma yaşamını temel alan bir bağlama yerleştirmektedir. Bu öğretim yöntemi,
“öğrenmeyi, kişilerin iş gereksinimleriyle bağlamakta”, öğrenciyi ise işe
yönelik problemlerin ve çözümlerin bulunması için, üniversite ile iş yaşamı
arasında bir köprü olarak görmektedir. Bu anlamda, akademik bilgi ile
profesyonel bilgi arasında bir ilişki kurulmakta, deneyime dayalı öğrenme ile
formal eğitim birbirine bağlanmaktadır.
Bu program, iş yaşamında edinilen
bilgi birikimini ve deneyimi, dolayısıyla öğrenciyi (çalışanı) merkeze
koyduğundan, doğası gereği, hemen hemen tüm alanlara uygulanabilmekte, tüm
disiplinlerle ilişkisi kurulabilmektedir. Modelin bu kapsayıcılığı, çok çeşitli
ve özgün uygulamalara olanak sağlamaktadır. Ancak en temel yaklaşımın, bu
modelin kapsayıcı çatısı altında öğrencinin bilgi birikimini ve deneyimini
edindiği iş alanına göre çeşitli disiplinlerle kurulan farklı ilişkiler olduğu
görülmektedir. Bu ise programın, var olan bir disiplinin çatısı altında
düşünülmesini zorlaştırmaktadır. Bu nedenle, “disiplinlerötesi” tanımlamasının
da çağrıştırdığı gibi, başlı başına bir “öğrenme alanı” olarak düşünülmesi
gerekmektedir.
Bu
modelin ODTÜ’de uygulanmasında da Türkiye’nin özgün koşulları, üniversitelerin
ve yüksek lisans programlarının yapısı ve yasal çerçeve göz önünde bulundurularak
öncelikle pilot alanlarda (e-iş, e-öğrenme, e-sağlık, bilişim) uygulanmasının,
gerektiğinde ve uygun koşullar olması durumunda da programın öğrenci merkezli
olma özelliği temel alınarak gerekli fakülte ve bölümlerle işbirliği içinde
genişletilmesinin uygun olduğu düşünülmektedir.”
Enformatik Enstitüsü, yeni bir
kavramı, “disiplinlerötesi” niteliğini de misyonları arasına katmıştı. Bu
çerçevede, biyobilişim alanında yeni bir yüksek lisans programı açılması yönündeki
çalışmalar yürütülmektedir. ODTÜ ve Harvard-MIT işbirliği ile, üniversitemizde
disiplinlerarası yüksek lisans ve doktora programları yürüten Enformatik
Enstitüsü bünyesinde, biyoloji, kimya, uygulamalı matematik, bilgisayar
mühendisliği bölümlerinin işbirliği ile biyobilişim alanında yeni bir yüksek
lisans programı açılması düşünülmektedir. 22-23 Haziran 2006 tarihlerinde, bu
alandaki yeni gelişmelerin tartışılması ve bu iki üniversite ile kurulacak
işbirliğinin ayrıntılarının görüşüleceği bir çalıştay düzenlendi.
2006
yılında, araştırma alanında sinerji yaratılmasına yönelik bir dizi etkinlik
gerçekleştirildi. 14 Haziran 2006 tarihinde, Enformatik Enstitüsü’nün katkıları
ile E-Devlet Araştırma ve Uygulama Merkezi tarafından “E-Devlet 2006: Stratejiler,
Araştırmalar ve Uygulamalar Çalıştayı” düzenlendi. Bu çalıştayda Enformatik
Enstitüsü, e-sağlık, e-güvenlik, e-eğitim alanlarında görev aldı.
Yine 2006 yılı içinde, biyobilişim
alanında yeni bir yüksek lisans programı açılması yönünde çalışmalar
yürütülmektedir. ODTÜ ile MIT ve Harvard üniversiteleri arasında kurulan
işbirliği ve biyoloji, kimya, uygulamalı matematik, bilgisayar mühendisliği
bölümlerinin de katkıları ile biyobilişim alanında yeni bir yüksek lisans
programı açılması düşünülmektedir. Bu çerçevede, 22-23 Haziran 2006
tarihlerinde, bu alandaki yeni gelişmelerin tartışılması ve bu iki üniversite
ile kurulacak işbirliğinin ayrıntılarının da görüşüldüğü “Cutting Edge Science
in Medical Informatics and Medicine” adlı çalıştay düzenlendi.
Yine
bu amaçla, Sağlık Bakanlığı ile işbirliği toplantıları düzenlendi. Teknopark
firmaları ile e-eğitim, e-sağlık ve e-devlet konularında çalışmalar yürütüldü.
Ayrıca, Sağlık Bilişimi alanında uluslararası hakemli bir dergi çıkarma
hazırlıkları sürmektedir.
Enformatik
Enstitüsü’nde çalışma ortamının iyileştirilmesi ve verimliliğin artırılması
için iki ayrı girişimde bulunulmuştur.
Enformatik Enstitüsü, akademik misyonunun yanı
sıra ulusal düzeyde de önemli bir misyonu yerine getirmek amacıyla toplumsal
yaşama katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu doğrultudaki çalışmalardan biri, 1999
yılından beri BİDB ile birlikte yürütülen 8 Yıllık Eğitime Katkı Projesi’dir;
bu projeyle ilgili etkinlikler halen devam etmektedir.
·
Bilişim
ve bilişim uygulamaları alanlarında lisansüstü eğitim ve araştırmada öncü
akademik kuruluş olmak.
·
Bilişim
sektöründe gereksinim duyulan disiplinlerarası alanlarda uzman ve nitelikli
elemanların yetiştirilmesinde birincil kaynağı oluşturmak.
·
Ülkenin
bilişim politikaları konusunda söz sahibi bir kuruluş konumunu sürdürmek.
·
Ülkemizde
e-dönüşümle (e-devlet, e-sağlık, e-iş vb) ilgili gelişmelere gerekli desteği
sağlamak.
·
Kamu
ve endüstri kuruluşlarıyla yoğun işbirliği yaparak bilişim alanında yeni
teknolojiler üretmek.
·
Bilimsel
çatının evrimleşmesiyle ortaya çıkan disiplinlerötesi bilimlere ve
bilimsel gelişmelere hızla uyum sağlamak; değişimin yönlendirilmesi ve akademik
hayata geçirilmesinde daima öncü rol üstlenerek bilimsel ve eğitsel
katkı sağlamak.
·
Üniversite-kamu-endüstri
işbirliğini, bilgi toplumu ve bilgi ekonomisine
geçiş sürecinde ülke yararına dönüştürmek.
Enformatik
Enstitüsü bünyesinde halen yürütülmekte olan programlar aşağıda belirtilmiştir:
Bu
programlara bağlı olarak çalışılan araştırma alanları ise;
biçimindedir.
Enformatik Enstitüsü’nün endüstri ile olan yoğun ilişkileri
nedeniyle, araştırma alanları, endüstrinin gereksinimleri dikkate alınarak,
dinamik olarak değişmekte, yenilenmekte ve gelişmektedir. Bunun bir örneği
olarak, bugünlerde enstitü bünyesinde üzerinde çalışılan yeni araştırma
alanları aşağıda belirtilmiştir:
Enformatik Enstitüsü’nde
bugün, yüksek lisans ve doktora eğitimi veren Bilişim Sistemleri (IS), Bilişsel
Bilimler (COGS), Sağlık Bilişimi (MIN), yüksek lisans eğitimi veren Modelleme
ve Simülasyon (MODSIM; ikinci eğitim programı) anabilim dalları, ikinci
eğitim programı olarak Yazılım Yönetimi (SM) ve Internet Üzerinden
Bilişim (ION) programları bulunmaktadır. Bu anabilim dallarının ve programların
her biri, kendi alanında, enstitünün vizyonunu geliştirecek ve genişletecek
önemli misyonlar üstlenmektedir.
İş Yaşamı Temelli Öğrenme anabilim dalı ve Biyobilişim
yüksek lisans programlarıyla ilgili hazırlıklar devam etmektedir.
Doç. Dr. Onur Demirörs (03.06.2003 -
15.02.2006)
Prof. Dr. Gürkan Tekman (05.06.2000 -
13.09.2003)
Modelleme ve
Simülasyon: Doç. Dr. Veysi İşler (28.09.2005 - )
Doç.
Dr. Levent Kandiller (10.12.1999 - 28.09.2005)
Sağlık
Bilişimi: Y. Doç.
Dr. Erkan Mumcuoğlu (22.10.2004 - )
Doç. Dr.
Nazife Baykal (01.08.2003 - 22.10.2004)